بناى وفا ندارى در ترتّب مفاسد بسيار ، چون سقوط شخص از مقام صداقت و اعتبار ، و ضرر ديگران مثل فراهم آوردن مهمانى و نشستن در انتظار ، پس به جهت اين گونه مفاسد خلف وعده از صفات ذميمه و منهى عنه گرديد ، سيّما در حق اهل علم و آنان كه مقتداى انام‌اند . و لذا در احاديث دارد كه خداوند به ملائكه و رسل امور حتميّه را تعليم نموده و آنچه در او بدا راه دارد تعليم نمىكنند . قال الباقر ( ع ) فما علّمه ملائكته و رسله فانّه سيكون لا يكذّب نفسه و رسله : 296 حضرت باقر ( ع ) فرمود هر چه خدا به ملائكهء خود و پيغمبران خود تعليم نموده لا بد واقع مىشود و خدا تكذيب خود و پيغمبر خود هرگز نخواهد كرد . و به لفظ تكذيب ادا فرمود به جهت همان عدم فرق ظاهرى . و كذا وفاى به وعده از صفات حميده گرديد ، حتى آنكه پيغمبر را به او ستوده و در سورهء مريم ( ع ) فرموده : وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ إِسْماعِيلَ إِنَّهُ كانَ صادِقَ الْوَعْدِ . 297 و لكن خلف وعده ظاهرا حرام نيست و مذهب مشهور نيز همين است و همين آيهء شريفه ، گذشته از ساير ادله ، نيكو دليلى است زيرا كه فعل واجب و ترك حرام كه از زن و مرد و خواص و عوام خواستند ، پيغمبران را به او مدح نمودن خالى از بعد نيست ؛ فافهم . و اما تزكيهء نفس به جهت آنكه اظهار بزرگى و كمال است و اين مخصوص خدا است و از بنده افتادگى و فروتنى مطلوب است . ز خاك آفريدت خداوند پاك * پس اى بنده افتادگى كن چو خاك بلى خدا مدح نمود حضرت آدم را به قول رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا 298 و ذم نمود شيطان را به ادّعاء أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ 299 و اين منافات با قول خدا وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ 300 و با آيهء نساء الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَ يَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَ يَكْتُمُونَ ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ 301 ندارد زيرا كه مراد از اين آيه بعد از ملاحظهء قبح تزكيه و ملاحظهء ساير آيات ، اداى حق هر نعمتى است از زكات علم و مال و ترك شكوه از خدا و ترك لباس و زينت و تجمل و نحو ذلك است چنانچه شيوهء بسيارى از پست فطرتان است . و امّا مدح غير مواجهة به جهت آنكه منشأ غرور شخص به خود گردد و آن محبت شخص به ذات خود ، منشأ اعتقاد گردد و منتظر بهانه است و همان ، بيچاره را بس است : ديوانه را هوى بس است . مريدان دنياى دنى و مگسان دور شيرينى به همين شيوه مراد بىعقل را گول زنند و او را از راحت دنيا و آخرت بازدارند . بسيار خوب گفته : ريشخند دردمندان فيل را خر مىكند . ازهد و اعلم زمان ، شيخ ما ، شيخ مرتضى ( قدس سره ) هرگز نگذاشت قصايدى كه در شأن او مىگفتند در حضور او بخوانند . علاوه